Niewypłacalność firmy a przejściowy brak płynności — kiedy trzeba działać?

Michał Radziejewski · kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny, licencja nr 1612
Aktualizacja: 26.10.2026

Firma może wykazywać zysk, a jednocześnie nie mieć pieniędzy na pensje i podatki. Jak odróżnić przejściowy brak gotówki od niewypłacalności? Trzeba sprawdzić, czy firma rzeczywiście jest w stanie płacić zobowiązania, których termin już minął. Jedno saldo rachunku nie wystarczy do tej oceny.

Zysk w księgach, brak pieniędzy na koncie

Firma może wykazywać zysk w księgach i jednocześnie nie mieć środków na wynagrodzenia, podatki lub raty kredytu. Przychód na fakturze nie jest jeszcze wpływem na konto. Z kolei przejściowa luka, którą można pokryć wiarygodnym, bliskim wpływem albo faktycznie dostępnym finansowaniem, wymaga innej oceny niż stale narastające zaległości bez realnego źródła spłaty.

Test płynności nie sprowadza się do prostego porównania „majątek większy od długów”. Nieruchomość lub zapasy mogą mieć znaczną wartość, ale nie zapewniać pieniędzy potrzebnych do regulowania bieżących zobowiązań. Trzeba sprawdzić wymagalność długów, dostępność środków i realną ściągalność należności.

Trzy miesiące to domniemanie, a nie okres bezpieczeństwa

Prawo upadłościowe przewiduje domniemanie utraty zdolności płatniczej, gdy opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. To reguła pomagająca ustalić stan niewypłacalności. Nie daje zgody na niepłacenie przez trzy miesiące i nie oznacza, że niewypłacalność nie może powstać wcześniej.

Przy ustalaniu daty trzeba odtworzyć sytuację firmy w czasie. Datą niewypłacalności nie musi być dzień sporządzenia bilansu, otrzymania pierwszego wezwania ani konsultacji z doradcą. Dokumentacja powinna pokazywać, kiedy firma utraciła rzeczywistą zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań.

Drugi test: przewaga zobowiązań nad majątkiem

Dla osób prawnych i określonych jednostek organizacyjnych ustawa przewiduje również podstawę związaną z przewagą zobowiązań pieniężnych nad wartością majątku, utrzymującą się przez ponad 24 miesiące. Ten test zawiera ustawowe wyłączenia dotyczące pozycji majątku i zobowiązań oraz nie obejmuje wszystkich form działalności. Ten test nie dotyczy osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność.

Ujemny kapitał własny jest sygnałem do zbadania sytuacji, lecz nie zastępuje kompletnej analizy ustawowych przesłanek. Również brak spełnienia testu majątkowego nie wyklucza niewypłacalności płynnościowej.

Co oznacza to dla terminu na wniosek?

W odniesieniu do przedsiębiorców objętych tym obowiązkiem art. 21 Prawa upadłościowego przewiduje 30 dni od wystąpienia podstawy ogłoszenia upadłości na zgłoszenie wniosku do sądu. W spółce obowiązek może obciążać każdą osobę uprawnioną do prowadzenia jej spraw i reprezentacji, także gdy reprezentacja jest łączna. Nie jest to termin liczony automatycznie od upływu trzech miesięcy opóźnienia.

Rozmowy z bankiem, zlecenie przygotowania planu lub samo podpisanie umowy z doradcą nie zawieszają tego terminu. Relację między restrukturyzacją a obowiązkiem upadłościowym trzeba ocenić odrębnie. Więcej wyjaśniam w artykule kiedy złożyć wniosek o upadłość firmy.

Jak zaplanować wpływy i wydatki na 13 tygodni

Tygodniowa prognoza przepływów to narzędzie zarządcze, a nie ustawowy test niewypłacalności. Pomaga jednak zobaczyć, czy plan naprawczy opiera się na pieniądzach, które rzeczywiście mogą wpłynąć. Warto przygotować wariant podstawowy i ostrożny, uwzględniający opóźnienie płatności od najważniejszego odbiorcy.

• Wpisz saldo środków dostępnych na początku każdego tygodnia.
• Oddziel potwierdzone wpływy od sprzedaży dopiero planowanej.
• Ujmij wynagrodzenia, podatki, ZUS, raty, czynsze i kluczowych dostawców.
• Uwzględnij zaległości wraz z datami wymagalności, a nie tylko bieżące koszty.
• Sprawdź, czy finansowanie jest przyznane i dostępne, czy dopiero negocjowane.

Przykład: spółka posiada należność 200 000 zł od odbiorcy, który kwestionuje wykonanie umowy. W prognozie ostrożnej nie należy traktować całej tej kwoty jako pewnego wpływu w przyszłym tygodniu. Zmiana tego założenia może ujawnić lukę, której nie widać w samym zestawieniu przychodów.

Kiedy rozważyć restrukturyzację?

Restrukturyzacja może dotyczyć także przedsiębiorcy zagrożonego niewypłacalnością — nie trzeba czekać na pełną utratę zdolności płatniczej. Potrzebne są jednak realne założenia dalszego działania, finansowanie bieżących kosztów i ocena sytuacji wierzycieli. Sama redukcja rat nie naprawi działalności, która bez zmian operacyjnych stale generuje stratę.

Na pierwszą analizę przygotuj zestawienie zobowiązań i należności według terminów, wyciągi bankowe, sprawozdania finansowe, informacje o egzekucjach i zabezpieczeniach oraz prognozę przepływów. Pełniejszą listę dokumentów znajdziesz tutaj.